ده‌سپێک l مقالات l هه‌واڵ l به‌یاننامه‌ و ڕاگه‌یاندن l سکرتێری گشتی l چاوپێکه‌وتن و وتووێژ l چاند و هونه‌ر l به‌رنامه‌ و په‌یڕه‌و l برنامه‌ و اساسنامه
مقالات فارسی
وضعیت جمهوری اسلامی ایران و پارامتر قدرت منطقه ای
سامان خوشچهره
27 / 9 / 2020

آیا ایران قدرتی منطقه ای است؟

قدرت منطقه ای همانطور که از نامش پیداست، قدرتمندترین دولت در سطح یک منطقه جغرافیایی است. اما برای پی بردن به شیوه کارکرد و لوازم قدرت منطقه ای نباید صرفا به تعریف لفظی آن بسنده کرد. تئوری های سیاسی در مورد قدرت منطقه ای همچنان از رشد و تکامل باز ننشسته اند. کماکان در میان سردرگمی ها و بیشینگی تئوری های سیاسی در علم سیاست، این تئوری ها همچنان به مثابه چراغی روشن راه مطالعه و معرفت را برای خوانندگان آشکار ساخته اند. شناخت قدرت منطقه ای نیز از این قاعده مستثنی نیست. در ادامه به بررسی علمی ماهیت قدرت منطقه ای می پردازیم و طبق آن وضعیت کنونی و آینده جمهوری اسلامی ایران را مورد سنجش قرار می دهیم.

ویژگیهای قدرت منطقه ای:

الف: پویایی های داخلی در سیاست و اقتصاد ب:انگیزه یا تمایل ج: ظرفیت پذیرش رهبری منطقه د: پذیرش منطقه توسط همسایگان و همچنین پذیرش فرا منطقه ای1

پویایی های داخلی در سیاست و اقتصاد: از آن جهت که قدرت منطقه ای در مواجهه منطقه با بحران، نقش رهبر را ایفا می کند، باید این اطمینان را به کشورهای محدوده هژمونی خود بدهد که همیشه آماده مقابله با بحرانهای آینده در سطح منطقه است. اقتصاد قدرت منطقه ای اگر با بحران و رکود مواجه شود، توان مقابله با بحران های بخش مرکزی را نیز نخواهد داشت تا بتواند به بحرانهای منطقه واکنشی سازنده نشان دهد. از لحاظ سیاسی نیز همیشه در حال دگرگونی به سوی پیشرفت باشد، مشروعیت سیاسی را در داخل حفظ نموده و در مسیر توسعه سیاسی باشد و با ایجاد روابط مسالمت آمیز و تقویت دیپلماسی حداقل در سطح منطقه بتواند بر روی تصمیم گیری های کشورهای منطقه تاثیر گذاشته و بتواند اراده منطقه را در دست داشته باشد.

انگیزه یا تمایل: قدرت منطقه ای همیشه تمایل خود را برای ایجاد ثبات و صلح در منطقه نشان می دهد. اگر کشورهای همجوار درکی غیر از این داشته باشند، تابع تصمیمات و سیاستهای وی نخواهند شد و به طور کلی کنترل منطقه را از دست خواهد داد. از سوی دیگر اگر دولت مدعی قدرت منطقه ای، نتواند منافع کشورهای همجوار را نیز در نظر داشته باشد و نه در راستای منافع کل منطقه بلکه صرفا در راستای منافع ملی گام بردارد بر بی اعتباری خود در سطح منطقه مهر تایید خواهد زد. توازن بین منافع ملی و منطقه ای سیاستی است که قدرت منطقه ای با ثبات، پیاده سازی و اجرا خواهد نمود.

ظرفیت پذیرش رهبری منطقه: قدرت تسلط بر منطقه، ظرفیت رهبری منطقه را تعیین می کند، یعنی این منابع قدرتند که ظرفیت دولت مدعی را تعیین می نمایند. قدرت را در دو دسته، قدرت سخت و قدرت نرم تقسیم بندی می کنند. زیر ساخت قدرت سخت همان اقتصاد است که توان نظامی، علمی و صنعتی را فراهم می آورد. اقتصاد درحال توسعه ضمانت اجرایی سیاست منطقه ای است. نیروی نظامی ونیروی کار آمد و متخصص را میتوان روبنای توسعه اقتصادی دانست. از سوی دیگر قدرت نرم در دیپلماسی خارجی و ایجاد اعتماد و رغبت در دولتهای منطقه جهت اعمال سیاست منطقه ای بخش دیگر ظرفیت رهبری منطقه را تعیین می کند. دولتهای دیکتاتور ویا ایدئولوژیک توان جلب اعتماد سایر دولتهای منطقه و در نتیجه توان اعمال قدرت نرم در منطقه را ندارند.

پذیرش منطقه ای توسط همسایگان و همچنین پذیرش فرامنطقه ای: به طور کلی قدرت نرم و سخت در پذیرش منطقه ای توسط همسایگان و همچنین قدرتهای فرامنطقه ای تاثیر به سزایی دارد. دولت مدعی باید بتواند همکاری وپذیرش همسایگان را جهت اعمال سیاست های منطقه ای فراهم سازد. این اعتماد زمانی فراهم خواهد شد که همسایگان دو جنبه قدرت دولت مدعی را درک کنند و به آن اطمینان داشته باشند. قدرتهای فرامنطقه ای نیز اگر وضعیت جدید منطقه را هم راستا با منافع خود بدانند، از آن استقبال خواهند نمود که البته این بسته به همکاری قدرت منطقه ای با قدرتهای فرا منطقه ای است. اگر قدرت منطقه ای پذیرای منافع ابرقدرتها و قدرتهای بزرگتر باشد، می تواند استقبال قدرتهای فرامنطقه ای را نیز کسب کند. قدرت منطقه ای می پذیرد که سیستم بین الملل قواعدی دارد که باید از آن پیروی کند. یعنی اگر منافع قدرتهای فرامنطقه ای را نادیده بگیرد، از قاعده تخطی نموده و حتما تحت فشار، محدود شدن یا سرکوب قرار خواهد گرفت.

هرچند کلیه ویژگی ها و به صورت تمام و کمال تنها در یک سیستم منطقه ای انتزاعی جمع خواهند شد، اما آنچه که ضمانت قدرت منطقه ای است، توسعه اقتصادی است و بس2. نمود بارز قدرت منطقه ای که همه ویژگی های ذکر شده را دارد، اتحادیه اروپاست.

وضعیت کنونی و آینده نظام جمهوری اسلامی ایران:

اقتصاد ایران کنونی در وضعیت وخیمی به سر می برد. چنین وضعیتی توان رهبری سیاستهای منطقه ای را از ایران سلب می کند. آنچه که اکنون در ایران در حال رخ دادن است فروپاشی سیاسی است، یعنی حتی توان سرپا نگه داشتن نهادهای حکومتی در داخل ایران امری محال است که در مقاله ای دیگر به نام < حاکمیت جمهوری اسلامی ایران در مسیر توسعه یا فروپاشی> به تشریح آن پرداخته ام3. نه پویایی سیاسی و اقتصادی بلکه آنچه دستاورد حاکمیت رژیم ایران در طی ٤٢ سال اخیر بوده فروپاشی سیاسی و اقتصادی بوده است.

با آمدن آقای خمینی از همان آغاز کار، معلوم شد آنچه که این رژیم در حال پیاده سازی و عملی نمودن آن است، فراهم نمودن بستر جنگ با آمریکا در منطقه بود نه صلح. تمایل کنونی آقای خامنه ای نیز بعد از ٤٢ سال هنوز تغییری نکرده است. بی اعتمادی منطقه به این رژیم از همان آغاز شروع شد. ناتوانی در ایجاد همکاری و اجرا نمودن استراتژی هژمونی تعاونی در منطقه نیز از همین بی اعتمادی سرچشمه می گیرد.

ظرفیت پذیرش رهبری منطقه نیز به منابع قدرت بستگی دارد. خشونت طلبی جمهوری اسلامی در روابط خارجی و استفاده از جنبه نظامی قدرت و همچنین چشم پوشی از منافع کشورهای همسایه نظیر عربستان، چهره دیپلماسی و قدرت نرم ایران را ضعیف و ناکارآمد کرده است. همانطور که گفته شد توسعه اقتصادی زیرساخت قدرت سخت است. توخالی بودن ادعای ایران مبنی بر توان نظامی، صنعت و تکنولوژی را میتوان از همان مسیر فروپاشی اقتصادی که از همان آغاز کار تا کنون، این رژیم در حال طی کردن آن است تشخیص داد. به طور خلاصه، جمهوری اسلامی ایران در حال حاضر توان رهبری ملت خود را نیز ندارد تا به دنبال آن رهبری منطقه را نیز مدعی باشد.

به طور کلی فروپاشی اقتصادی و فقر روز افزون، عدم به کار بردن دیپلماسی مفید و موثر و عدم رعایت اصول و قواعد حاکم بر سیستم بین الملل، ایران را به عنوان قدرتی منطقه ای، چه در میان کشورهای همسایه و چه توسط قدرت های فرامنطقه ای نظیر آمریکا غیرقابل پذیرش ساخته است.

به طور کلی روند اقتصادی و سیاسی همانگونه که وضعیت کنونی را تعیین نموده، آینده را نیز تعیین خواهد کرد. آینده بر وفق مراد دولتی خواهد بود که توسعه اقتصادی و سیاسی را اولویت سیاستهای خود قرار دهد.

منابع:

1-Iran-south Africa relations: past trends, future prospects Ahmad bakhshi

2- https://www.giga-hamburg.de/de/publication/on-the-economics-of-regional-powers-comparing-china-india-brazil-and-south-africa

3-    https://www.ydkurd.com/Diriyje.aspx?Jimare=118&Babet=MeqalatFarsi 





بۆچوونه‌کان
بۆچوون بنووسه‌

ناو:  

ئیمه‌یل:  

تێکستی کۆمێنته‌که‌ت  
ژماره 62
بڵاوکراوه‌یه‌کی سیاسی گشتییه، ئۆرگانی ڕاگه‌یاندنی یه‌کێتی دیموکراتی کوردستان ده‌ریده‌کات‌
01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12
مقالات فارسی
وضعیت جمهوری اسلامی ایران و پارامتر قدرت منطقه ای
چرا در جامعه ایران، جای خالی دموکراسی احساس می شود؟
مافی کۆپی کردن پارێزراوه‌ بۆ سایتی یه‌کێتی دیموکراتی کوردستان 2009 ده‌سپێک l هه‌واڵ l بۆنه‌ و ڕێوڕه‌سم l کۆمیته‌کان l خه‌باتی ئاشتیخوازانه‌ l ئه‌رشیف l ڤیدیۆ l په‌یوه‌ندی