ده‌سپێک l مقالات l هه‌واڵ l به‌یاننامه‌ و ڕاگه‌یاندن l سکرتێری گشتی l چاوپێکه‌وتن و وتووێژ l چاند و هونه‌ر l به‌رنامه‌ و په‌یڕه‌و l برنامه‌ و اساسنامه
هه‌وڵ
بە بۆنەی چواردەهەمین ساڵیادی دامەزراندنیەوە یەکێتیی دیموکراتی کوردستان پەیام و بەیاننامەیەکی بڵاو کردەوە
18 / 5 / 2019
بە بۆنەی چواردەهەمین ساڵیادی دامەزراندنیەوە یەکێتیی دیموکراتی کوردستان پەیام و بەیاننامەیەکی ڕوو بە هاونیشتمانیانی کوردستان لە ڕۆژهەڵات و حیزب و لایەنە سیاسییەکان بڵاو کردەوە،
ناوەڕۆکی تەواوی بەیاننامەکە بەم شێوەیە:

پەیام و بەیاننامە بە بۆنەی چواردەهەمین ساڵیادی دامەزراندنی یەکێتیی دیموکراتی کوردستان
هاونیشتمانیانی خۆشەویست
چالاکانی سیاسی و حیزب و لایەنە سیاسیەکانی کوردستان
ڕووناكبیران و چالاكانی مەدەنی و مافی مرۆڤی كورد لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان
ئەندامان و لایەنگرانی خۆشەویستی یەكێتییەكەمان
ڕێکخراوی سیاسی یەکێتیی دیموکراتی کوردستان،٣٠ی گوڵانی هەتاوی، بەرانبەر بە ٢٠ی مانگی مایسی( مەی) زایینی، ساڵڕۆژی دامەزراندنیەتی و چواردەهەمین ساڵی دامەزراندنی خۆی تێدەپەڕێنێت و لەماوەی تێپەڕینی ئەو ساڵانەی دوای دامەزراندنی ڕێکخراوەکەماندا، بە ڕوونی سیاسەتەکانی خۆمانمان دەستنیشان و بە پراتیک کردووە و هاوئاهەنگ لە گەڵ گەشەی شارستانیەتی دیموکراتیک، بنەما فیکرییەکانی خۆمانمان ڕێکخستووە و وەک پرەنسیب، لەگەڵ ڕەوتی گۆڕانکارییە جیهانی و فیکری و ئایدیا یەکسانیخواز و دادپەروەرانە و مرۆڤتەوەرەکاندا بووین و بە پێی ڕەوتی ڕانەوەستاوەی فیکری و سیاسی و گەشەی زانست و زانیاری مرۆڤایەتی لەم سەردەمەدا، بناغەی فیکری و کاری سیاسی خۆمانمان بۆ ڕزگاری گەلەکەمان و ڕیزنان لە بەها مرۆییەکانمان تەرخانکردووە و بە پێی هەلی ڕەخساو بۆ خەباتمان ، هەوڵی گەیشتن بە ئامانجەکانمان داوە.
بۆ هەموومان ڕوونە کە ناوچەکە لە ئێستادا لە چ قۆناغێکی هەستیار و پڕ لە مەترسی و دڵەڕاوكێ دایە، کۆماری ئیسلامی ئێران، زیاتر لە هەمیشە سیمای بۆ گەلانی ناوچەکە و ڕای گشتی جیهان ڕوون بووەتەوە و سیستمی یەکپارچە و تاکدەسەڵاتی فاناتیکی دینی بووەتە هەڕەشەیەکی جیدی لە سەر ئاشتی و ئاسایشی ناوخۆیی ئێران و ناوچەکە و جیهانیش، هەر بۆیە دەبینین کە ئاستی ململانێ ناوخۆیی و ناوچەیی لە گەڵ دەست تێوردانی زلهێزەکان بووەتە پێناسەیەکی دۆخی هەنووکەیی و بووەتە هەڕەشەیەکی جیدی لە سەر ئاشتی و سەقامگیری ناوچەکە کە کۆماری ئیسلامی ئێران هۆکاریەتی.
وەک یەکێتیی دیموکراتی کوردستان جیاواز لە شرۆڤەی ڕەوتی ڕووداوەکانی ناوچەکەلەو باوەڕەداین کە لە سەدەی بیست و یەکدا کۆی کۆمەڵگەی مرۆڤ تووشی گۆڕانکاریی چاوەڕواننەکرا دەبێت و ئەو گۆڕانکارییانەش تووشی بەرهەڵستیی هێز و دەسەڵات و دەوڵەتە دەمارگرژ و کۆنەپارێز و ئۆلیگارش و تیئۆکراتەکان دەبێتەوە و قۆناغێکی تێپەڕی پڕ لە ئازاری دەبێت کە چەقی ئەو ئازارە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوڕەاستە.
وەك چۆن لە سەرەتای سەدەی بیست و یەكەم و سەرەتای دامەزراندنی یەكێتییەكەماندا ئاماژەمان پێدا و پێداگریمان لە سەر كرد كە  جیهان بە تایبەت ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەرەو ڕەوشێكی نوێ و وەرچەرخانی نوێ لە ژیانی مرۆڤایەتیدا دەڕوات و هەر سیستەمێك بە پێی تایبەتمەندییە ئابووری ، سیاسی ، فەرهەنگی،  كۆمەڵایەتی و ئایدۆلۆژیكییەكانی سەدەی بیست بنیات نرابێت چیتر وەڵامدەرەوەی ئەم چەرخ و زەمەنە نییە كە سەدەی گەشەسەندنی ئازادی تاك و کۆمەڵگە و ڕیزنان و ملدان و پێدانی مافە ئینسانی و رەهەندە جۆراوجۆرەکانی بەها مرۆییەکان و جێگیر کردنی دادپەروەرییەكانە كە هەر هەموو تاكی كۆمەڵگە بە گەشەسەندنی تەكنۆلۆژیای مۆدێڕنی سایبری توانیویەتی خۆی لە نێو بازنەی جیهانی زانیاری و داتا نهێنییەكانی دەسەڵاتە سەركوتگەرەكان و جیهانی ئازاد دا بدۆزێتەوە و بە هۆی بەربەڵاویی پەیوەندییەكانی لە سەر تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان، فەرهەنگێكی نوێ و كۆمەڵگەیەكی نوێ بنیات بنێت كە داخوازییەكانی لە گەڵ داب و نەریتی كۆنی دەسەڵاتدارییەتی وڵاتەكەی و ناوچەكە یەك ناگرێتەوە و ئەو تایبەتمەندییەی كە جیهانی ئەمڕۆ و ئاوات و حەزەكانی گرێدراو بەو باردۆخەی كە خولقاوی خولانەوەی زانیاری و بیردۆزی ئازادیخوازی ناخی تاكەكانی كۆمەڵگە و دەركەوتنی ناعەداڵەتییەكانی دەسەڵاتە كۆنەپەرەست و تاكڕەوەكانی سەدەی بیستەمە و هەروەها پەیوەندییە بەربڵاوەكانی سەر تۆڕە كۆمەڵایەتیەكان ، یەك گرتنەوەیەك درووست دەكات كە مێژوویەكی نوێ دەخولقێنێت كە بە گۆڕانكاریی ڕیشەییەوە سەر دەنێت و هەر سیستەمێك یا لایەنێكی سیاسیش خۆی لە گەڵ ئەو تایبەتمەندیانەی سەدەی بیست و یەكەم نەگونجێنێت و بە دەم داخوازییەكانی كۆمەڵگەوە نەیەت  مەحكوومن بە لە ناوچوون ، لە بەر ئەوەی ئەوان نە لە ڕووی پێكهاتەییەوە و نە لە بوواری بنەما فیكرییەكانەوە لە گەڵ داواكاری و خولیا و ئەندێشەی هاوبەشی چین و توێژە جیاجیاكاندا، واتە ئازادی و دیموكراسی و مافی ڕەوای هەر تاك و چین و توێژێك و گەلێك نایەتەوە.
وەك چۆن وتوومانە گەنج و شۆڕش، گەنج و گۆڕانكاری ، گەنج و داخوازی نوێ و جیاواز ، هەر هەموویان لە یەك هەڵپێكاون و سەدەی بیست و یەكەم سەدەی گەنج و گەنج بوونەوەیە و گەنج ڕێبەرایەتی و پێشەنگایەتی دەكات  و هەر واشبوو كە شۆڕشە كان و گۆڕانكارییەكانی ناوچەكەش بە ناوی گەنجانەوە تۆمار كرا و بوو بە مێژوو. هەمووی ئەمانە وەك ئایدیا و وەك پرۆژە ، ئایدیا و پرۆژەمان بووە و هەتا دووایی بڕوامان پێیەتی و هەر وەك چۆن ڕێكخراوەكەمان ، ڕێكخراوێكی گەنجە و سەردەمیانەیە و لەسەر بنەما و ئایدیاكانی نوێ و تایبەتمەندییە نوێكانی ئەم سەردەمە نوێیە دامەزراوە ، بە هەمان شێوە و لە سەر هەمان بڕواش هەنگاو دەنێت و گەنجگرایی و نوێ ئەندێشی و خەباتی مەدەنی و ناتوندوتیژی وەك پرەنسیب و هەنگاونان بەرەو خەباتی ئێستا و پێشەڕۆژمان هەڵبژاردووە.
درووست لە ڕاستای ئەم بیرۆكەیەدا و بە دەرك كردنی باردۆخەكە و بە هەست بە بەرپرسیارێتی كردن بەرانبەر بە داخوازییە نوێكانی كۆمەڵگەی كوردی لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان و بە بنەما گرتنی خەباتێكی هاوچەرخ و گونجاوی سەردەمیانە و لە سەر دەستی گەنجان  لە 20ی مەی 2005ی زایینی پاش هەوڵێكی بێوچان و ماندوو بوونێكی لە ڕادەبەدەر بە ناوی " یەكێتیی دیموكراتی كوردستان" چاومان هەڵێنا و پێمان نایە ناو گۆڕەپانی خەباتی سیاسی و دیموكراتیكی گەلی كورد لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان و ئاوات و ئامانجمان بە نیسبەت ڕێكخراوەكانی ترەوەی سەر گۆڕەپانی سیاسی كوردستان،  یەكێتیی و پێكەوە بوون و بەرز كردنەوە ئاستی وشیاری نەتەوەیی و خەباتی هاوبەش بە ڕەچاو كردنی كەم و كوڕییەكانی نێو گۆڕەپانی سیاسی لە  لایەن ئەوانی ترەوە و ڕاگەیاندنی بوونی مەترسی بۆ بە لاڕێدا بردنی خەباتی ڕەوای نەتەوە چەوساوەكەمان بووە و هەر بۆیەش بە هەمان ئازایەتی و پێكهاتەی گەنجانەمانەوە و بە ئیرادەی ئازاد و دیموكراتیكی خۆمان لەم ڕێگەیەمان بەردەوام دەبین.
وەك چۆن هەمیشە قورسایی قسەكانمان لە سەر ئەو خاڵانە داناوە كە بیرۆكەی دۆگم و قەتیسماو لە نێو ئایدۆلۆژیایەك و خۆ بە زل زانین لە كوردستان دا، بە تایبەتی ڕەتكردنەوە و بە هەڵە زانینی هەمووان و بە ڕاست و درووست زانینی خۆ و ڕەوادان بە خۆ و ناڕەوا زانینی بوونی ئەوانی تر ، گەورەترین مەترسییە بۆ سەر كورد و كوردستان كە هەڵقوڵاوی ناخی ئاخێنراو بە بیرۆكەی تۆتالیتارییەت و دیكتاتۆرییەت و خۆ سەپاندنە كە ئاكامێكی دیاریكراو و ڕوونی داپڵۆساندنی گەل و نیشتمان، لە ئاسۆی هەڵسوكەوت و بیرۆكەكەیدا پێیوە دیارە ، جەخت لە سەر ئەوەش دەكەین كە پێویستیشە ئەوانەی بڕوایان بە دیموكراسی و ئازاد ئەندێشی و بیری جیاواز و پلۆرالیسمی سیاسی و هزری هەیە تا لوتكەی بڕوا , بەرانبەر بەو عەقلیەتە و بەو جووڵە نەرێنینانە بوەستن و لەم ململانێیەدا بە بێ ترس و دڵەڕاوكێ وشیار كردنەوەی گەل بەرانبەر بەو بیر و جووڵە دۆگم و کۆنەپارێز و بە جێماو لە ڕابردووی مۆنۆپۆلی هزری و زانیاری و ناوانی هەڵسووڕانی سیاسیدا بگرنە ئەستۆ.
وەک یەکێتیی دیموکراتی کوردستان لە کاتێکدا دەچینە نێو چواردەهەمین ساڵیادی دامەزراندنی ڕێکخراوەکەمان کە ناوچەکە بەگشتی و کوردستان بەتایبەتی بە دۆخێکی هەستیاردا تێدەپەڕێت. ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کەوتووەتە بەردەم گەلێک گۆڕانکاری بنیادی و لە هەمانکاتیشدا  لە ململانێی قورسی ڕووبەڕووبوونەوەی توندڕەوی و تیرۆر و کۆنەپارێزییەوەیە و لە هەمانکاتیشدا بووتە هەلێک بۆ  پەلهاوێشتنی زیاتری دەسەڵاتێکی سەرکوتکەری وەک کۆماری ئیسلامی ئێران و تورکیای فاشیست، کە بۆ گەلی کورد بە هەمان ڕادەی هێزە تیرۆریستییەکان مەترسیدارە . بەڵام بە خۆشحاڵیەوە دەبێ ڕایگەیەنین کە گەلی کورد لە هەموو کات زیاتر وریا و چاوکراوەتر و بەهێزترە و لە مێژووی هاوچەرخیدا لە دەورەیەکی وشیاری و چالاکی دایە و گەر دەرفەتی بۆ بڕەخسێت بە هەموو شێوەیەک، شوێن پێ هەڵگری ئاوات و ئامانجە نەتەوەییەکانیەتی و گرینگتر لەوەی کە لە باشوور و ڕۆژئاوا و باکووری کوردستاندا هەڵکشان بەرەو ئامانجە نەتەوەییەکان بووەتە ڕۆژەڤ، لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، وشیاری نەتەوەیی و پێداگری لە سەر ڕەسەنایەتی کلتووری کوردەواری، پەرەپێدان بە ڕەهەندە جۆرییەکانی کلتووری و گونجاندن و بەڕۆژکردنی لە گەڵ کلتوور و ئەدەب و هونەری نوێدا، هەنبانەیەکی پڕ لە هیوایە بۆ ئاسۆیەکی ڕوونی دواڕۆژی نەتەوەکەمان کە بە شێوەیەکی مەدەنیانە و بە ئاشتیخوازانە هەنگاوەکەنی خێراتر کردەتەوە کە بگات بە ئامانجەکانی.
هەر لێرەشەوە ڕوومان دەكەینە ڕووناكبیران و چالاكانی مەدەنی و مافی مرۆڤی كورد لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان كە بە هەموو شێوازێك با پاڵپشت بن بۆ خەباتی ڕوا و ئاشتیخوازانە و دیموكراتیكی گەلەكەمان و وەك ئەركی سەرشانیان ڕوونكەرەوەی ڕێگای سەركەوتنی گەلەكەمان بن بۆ دوور كەوتنەوە لە هەر هەڵدێرێكی نەخوازراو و سەرخستنی بیرۆكەیەكی ئایدۆلۆژیكی ڕەتكەرەوەی هەمووان و ڕەوادان بە خۆ، كە دیارە هەڵگری چ كلتوورێكی مەترسیدارە و هەنگاو بەرەو نوێخوازی و بە كلتووری كردنی گشتی دیموكراسی و پلۆرالیسمی ئایدیای سیاسی و فیکری ، دوور كەوتنەوە لە هەر چەشنە توندوتیژییەك بگرنە بەر و ئەركی چین و توێژەكانی خۆیان نەكەنە قوربانی ئایدۆلۆژیایەكی دیاری كراو وەك ئەوانەی بەو ناوانەوە هەڵدێریان كردووەتە ئامانج بۆ دواڕۆژی ڕێگای گەلەكەمان .
وەك هەمیشە بە ئەركی نەتەوەیی و بیردۆزی خۆمان دەزانین كە لەم كات و ساتە دا بانگەوازییەكەی خۆمان دیسانەوە ئاراستەی حیزب و ڕێكخراوەكانی دیكەی سەر گۆڕەپانی سیاسی و خەباتی ڕەوای نەتەوەكەمان بكەین  كە باوەڕیان بە فرە دەنگی و پێویستیەکانی بوونی فرەدەنگی و پلۆرالیسمی سیاسی و هزری هەیە و  دیموكراسیخوازییان کردووەتە بنەما بۆ کردار و ڕەوشتیان و توانا و باوەڕیان بە كاری هاوبەش و یەك هەڵوێستی و یەك گووتاری نەتەوەیی و یەكێتیی گەلەكەمان هەیە و خۆیان بە دوور دەزانن لە بنەما فیكرییەكانی سەدەی ڕابردوو و  وەک پێویستییەک بۆ گەشەکردنی نەتەوەکەمان لە ڕوی فیکری و ئایدیای سیاسییەوە، سەردەمیانە بیر دەكەنەوە و کلتووری پێکەوە بوون و قەبووڵکردنی هەموو ڕەنگ و دەنگ و فیکر و ئایدیایەکیان هەیە با پێكەوە و بۆ هەڵپەڕاندنی ئەركە نەتەوایەتییەكەمان ڕێگەی خەباتێكی هاوبەش بگرینە بەر و هەوڵبدەین سەرجەم لایەنەكان بەرەیەكی نەتەوەیی پێك بێنین و ئەساس و بنەمای كاری خۆمان لە سەر داخوازییەكانی نەتەوەكەمان بنیات بنێینەوە كە پێمان وایە و بە یەقینیش نەتەوەكەمان ئەوەی دەوێت كە هەر هەموو بەرەیەكی نەتەوەیی پێك بێنین و ڕایدەگەیەنین :
١- باوەڕمان بە خەباتی ئاشتیانە و دوور لە تووندوتیژییە و پێداگرین لە سەر بەردەوام بوونمان لە سەر خەباتی ئاشتیانە وەک مێتۆدی قەبووڵ کراو و ڕەوا لە هەموو جیهان کە بە دوورمان دەگرێت لە هەر چەشنە تاوانبار بوونێک بە کردەوەی دژە مرۆڤانە و ئاژاوەگێڕانە.
٢- بە پێویستی دەزانین کە خەباتی مەدەنی و چالاکانی مەدەنی ناوخۆ لە گەڵ خەباتی ڕێکخراوەکان لە دەرەوە پێکەوە گرێ بدرێن و هاوئاهەنگ و هاودەنگ بن بە بێ ئەوەی کە خەباتی چالاکانی ناوخۆ و ڕێکخراوە مەدەنییەکان بخرێنە ژێر ڕکێفی حیزب و سیاسەتەکانی حیزبەکانەوە یان ئەوەی کە چالاکانی ناوخۆ بە هەر هۆیەک هێڵێکی جیاکەرەوە لە نێوان خۆیان و داخوازی حیزبەکاندا بکێشن.
٣- پێویستە هەموو لایەک بۆ بەرەنگار بوونەوەی هەرجۆرە بە لاڕێدا بردنی خەباتی نەتەوەکەمان هەوڵی زەقکردنەوەی چەمکی خەباتی نەتەوایەتی و بەرابەری و دادپەروەری کۆمەڵایەتی  و باەڕ بە پلۆرالیسمی سیاسی و ڕێکخراوەیی بدەین و ئەو هەوڵەش دەبێ هەموو ڕەهەندەکانی خەباتی ناوخۆ و دەرەوە بگرێتە بەر
٤- پێویستە پانتایی خەباتی سیاسی و ڕاگەیاندنی و دیپلۆماتیکی پەرە پێبدرێت بۆ گەیشتن بە ئامانجە نەتەوەییەکانمان 
٥- وەکوو گەلی کورد لە ئێراندا پێویستمان بە هاودەنگی و هاو هەڵوێستی نەتەوەکانی تری ئێران هەیە و دەبێ تێبکۆشین بۆ ئەوەی کە لە گەڵ نەتەوەکانی تری ئێراندا خەباتێکی هاوبەشمان هەبێت.
٦- دیموکراسی و بە کلتووری کردنی دیموکراسی بۆ دامەزراندن و جێخستنی سیستەمێکی دیموکراتیک بکرێت بە بنەمای پەروەردەی کەسایەتی تاکی کوردی و بۆ ئەو مەبەستەش پێویستی بە تەبا بوون و هاودەنگی و کاری هاوبەشی ڕاگەیاندنی لایەنە سیاسی و ڕێکخراوە مەدەنیەکان هەیە.
 دەبێ ئەوە ڕابگەیەنین کە هێڵی فەلسەفەی وجوودیی یەکێتیی دیموکراتی کوردستان جیاواز لەم خاڵانەی سەرەوە 
دژایەتی کردنی هەرجۆرە ناعەداڵەتی و نایەکسانیی سیاسی، ئابووری، کلتووری و کۆمەڵایەتی و سەربازیە لە ئێراندا کە دەسەڵاتی سیاسی لەم وڵاتە لە سەد ساڵی ڕابردوودا لە سەر ئەم جۆرە لە ستەمە حۆکمی کردووە کە بەرهەمی سیستەمێکی یەکپارچەی ناوەندگرا بووە، دەسەڵاتی سیاسی لە ئێران لە سەد ساڵی ڕابردوودا بە هۆی ستەمکاری و سیاسەتی نکۆڵی و داگیرکاری، هەمیشە ترسی لە هێز و داینامۆی نەتەوەکانی ئێرانی هەبووە، هەر بەو بۆنەوە هەموو هەوڵێکی لە پێناوی لاوازکردن و پەرواێزخستنی نەتەوەکانی نیشتەجێی وڵاتی ئێراندا بووە، باشترین چارەسەری بەلایانەوە ئەوە بووە کە ناوەندی ئێران بەهێز بکرێت و سیستەمێکی ناوەندی پتەو دابمەرزێت کە ناوەندی دەسەڵاتی سیاسی و ئابووری و کلتووری بێت و ئێران وەک جوگرافیا و وەک دەسەڵاتی سیاسی و ئابووری و وەک سیستەم، یەکپارچە و ڕوو بە ناوەند بێت، دیارە ناوەندگرایی و کۆکردنەوەی هەموو هێز و بڕیارەکان لە ناوەندی وڵات و پایتەختی سیاسی، سەرەتا و بنەمای نادادپەروەریی سیاسی، ئابووری، کۆمەڵایەتی و کلتووریە، کە بووەتە هۆی لە بەرچاونەگرتن و بێ ماف کردن و دوورخستنەوە و بێبەشکردنی نەتەوە بندەستەکان لە ناوەندی بڕیاری دەسەڵات و بەڕێوەبردنی کۆی سیستەمی سیاسی وڵات. 
دامەزراندنی دەسەڵاتێکی ناوەندیی بەهێز کە تاکە هێز و دەسەڵاتی وڵاتێکی فرەڕەنگ و فرەنەتەوە و فرەئایین و فرەکلتوور بێت  ئاکامەکەی جێخستنی سیستەمێکی نادادپەروەر و ستەمکار و گەندەڵ و پڕ لە ناکۆکی دەبێت کە نە تەنیا لە ڕووی تەناهی و ئاسایشەوە بەڵکوو لە ڕووی خەرجی فراوانی سەپاندنی دەسەڵاتیش گەورەترین زەرەری ئابووری لە کۆی وڵات دەدات و سەرجەم گەلانی ژێردەستی دەسەڵاتی ناوەند زەرەر دەکەن، سەرەڕاری ئەوەیش کە گەلان و نەتەوە بندەستەکان زیاتر لە ناوەندنشینەکان و گەل و نەتەوەی سەردەست، زیانیان پێدەگات، هەر ئەم کێشەیە دەتوانێت بناغەی قەیرانێکی قووڵی ڕەوایەتیی دەسەڵاتی سیاسی بێت و تایبەت گەر چاو لە مێژووی سەد ساڵەی ڕابردووی کورد و پەیوەندییەکانی لە گەڵ دەسەڵاتی تاران بکەین، دەبینین کە سەدەیەک لە شەڕ و ناتەبایی و بێمتمانەیی بووەتە هۆی قەیرانی ڕەوایەتیی دەسەڵات و دەوڵەت لە ئێراندا و گەلی کورد بۆ ئەوەی کە مافی خۆی وەرگرێت، هەمیشە لە بەرانبەر سیاسەتی ڕەگەزپەرەستی و هەڵاواردن و جیاوازی، سەری نەوی نەکردووە و لە بەرانبەر سیاسەتەکانی دەوڵەت وەستاوەتەوە و دەوڵەتی ئێرانیش لە هەردوو سیستەمی حکوومەتیی پاشایەتی و کۆماری ئیسلامیدا، بە پێی عەقڵییەتی دەسەڵاتداریی سیاسی لەم ناوچەیە بە گشتی، ڕێگاچارەی  دەرباز کردنی قەیرانەکانیان، تەنیا لە بەکارهێنانی هیزی سەربازی و ئەمنی بۆ سەرکوتی گەلی کورد لە سەر مێزی دەسەڵات و حۆکم داناوە و لە بەرچاوگرتووە کە ستەمکاری و دیکتاتۆرییەتی بەرهەم هێناوە، چوونکوو لە هەر وڵات و سیستەمێک، هێزی ئەمنی و سەربازی بۆ سەپاندنی دەسەڵات و سەلماندی ڕەوایەتیی بەکار بهێنرێت، سیستەمی سیاسی هەنگاو بەرەو سەرکوتکاری و ستەمکاری و دیکتاتۆرییەت دەنێت. سیستەمی سیاسی لە وڵاتی ئێران بەرهەمی ئەو عەقڵیەتەیە کە باوەڕی وایە دەبێ بۆ دەستەمۆ کردنی نەتەوەکانی ئێران، کەرەستەی هیزی سەربازی و ئەمنی بژاردەی یەکەم بێت و ئەوەی کە لە مێژووی سەد ساڵی ڕابردوودا بینراوە و بیستراوە و تۆماری لاپەڕەکانی مێژوو کراوە، هەر ئەمجۆرە بژاردەیە بووە کە بەکاریان هێناوە، هەر بۆیە دەبینین کە لە وڵاتی ئێران لە هەموو کاتدا دەسەڵاتێکی ستەمکار باڵادەست بووە کە کۆی گشتی نەتەوەکانی ئێران تێیدا زیانیان پێگەیشتووە، چوون دەسەڵاتی ستەمکاری و دیکتاتۆرییەت، بەشێکی بچووک لە کۆی گشتی وڵات ناکاتە ئامانجی سیاسەتە ستەمکارییەکانی بەڵکوو کاتێک کە ستەمکاری و دیکتاتۆرییەت حاکم بێت، چوارگۆشەی وڵات بە هەموو پێکهاتەکانەوە دەگرێتەوە و تەنانەت نەتەوەی باڵادەستیش دەکەوێتە ژێر کاریگەریی دەسەڵاتی ستەمکارییەوە و دەبێتە بەشێک لە قوربانیانی سیستەمی سەرکوتکاری ناوەندگرا.
لەم ڕوانگەوە یەکێتیی دیموکراتی کوردستان، بۆ داهاتووی ئێران، سیستەمی ناوەندگرایی و سەپاندنی دەسەڵاتی یەکدەستی ناوەندی بە سەر هەموو ئێراندا ڕەت دەکاتەوە، چوونکوو ئەزموونی دەسەڵاتیداریی سیاسی لە ئێراندا ئەوەی سەلماندووە کە سەپاندنی دەسەڵاتی ناوەندی و یەکدەست بە سەر هەموو گەلان و نەتەوەکانی ئێران تەنیا پەرەپێدانی نابەرابەری و ستەمکاری و نکۆڵی لێ کردن لە مافی ڕەوای مرۆڤی ئێرانی بووە و دەسەڵاتی سیاسی لە ئێراندا پشتیوانی هەموو گەلان و نەتەوەکانی ئێران نەبووە بەڵکوو ستراکچێری هیزی سیاسی لە ئێراندا، پشتیوانی لە دەسەڵاتێکی سیاسی یەکپارچەی ناوەندگرای فارسی زمانی شیعە مەزهەبی دوانزە ئیمامی کردووە و دەیکات کە بەشێکی فراوانی گەلان و نەتەوە بندەستە زمان جیاوازەکانی وەک کورد و تورک و عەرەب و تۆرکمان و بەلووچ ناگەرێتەوە کە فاکتەری مەزهەبیش با هەر لە لایەکەوە بێت، هەر بۆیە ئەو جۆرە لە ستراکچێری هێز و دەسەڵات لە ئێرانێکی فرەڕەنگ و فرەنەتەوە  و فرە ئایین و مەزهەبدا، خولقێنەری ستەم و قەیرانە. تایبەتمەندی ستەم و ستەمکاری و هەبوونی قەیران، خولقاندنی بێدادی و ناعەداڵەتی و پێشێل کردنی مافەکانی مرۆڤ و هاووڵاتی و پلەبەندیی هاووڵاتیبوون و خولقاندنی هەستی بێمتمانەیی لە نێوان هاووڵاتی و دەسەڵاتی سیاسی و دواجار پێکهەڵگژان و نائەمن بوونی ژینگەی ژیان لە هەمووان و ناسەقامگیریی لە وڵاتدا لێدەکەوێتەوە کە دواجار دووکەڵی بە چاوی هەموو پێکهاتەکاندا دەچوات و هەموو ژینگە سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتیەکانی وڵات تووشی پاشەکشە و هەرەسهێنان دەبن، هەر بۆیە بۆ دەرباز بوون لەو هەموو نەهامەتی و نابەرابەریە کە بەرهەمی ناوەندگرایی و سەپاندنی یەک دەسەڵات و یەک سیستەمە بە سەر هەموو پێکهاتە جیاوازەکانی وڵاتی ئێران، پێویستە کە سیستەمێکی فیدراڵ دابمەزرێت کە فراوانکردنی درەفەتی دیموکراتیک تەوەر و هاوبەشیی سیاسی لێبکەوێتەوە کە پرۆسەی درووستی ململانێی سیاسیی نێوان گەلانی ئێرانی لێبکەوێتەوە بۆ بەشداریی سیاسی بە بێ سەپاندن و سەلماندن و بە بێ بەکارهێنانی هێزی سەرکوت و ستەمکاری، کە دەسەڵاتێکی هاوبەشی بەهێزی دڵخوازانەی سیاسیی لە ئێراندا لێ بکەوێتەوە کە هەموو هەوڵەکانی بۆ نەهێشتنی ئاسەواری نایەکسانی و ناعەداڵەتیی چەندین دەیەی ڕابردووی دەسەڵاتەکانی ئێران بێت و لە کۆی کۆمەڵگەی ئێران و لە نێوان هەموو نەتەوە و پێکهاتە جۆراوجۆرەکانیدا یەکسانی ماف و عەداڵەت لە هەموو ڕەهەندەکانی ژیان بخولقێنێت و بە شێوەی یاسایی دەستەبەری بکات. 
ئەمە یەکەم ڕوانگەی سیاسی و بنچینەیی یەکێتیی دیموکراتیکی کوردستانە لە سەر نەخشەی بڵاوەی هێز و دەسەڵات بە سەر هەموو پانتاییەکی جوگرافیایی و بەشداریی هەمەلایەنەی نەتەوە و پێکهاتە جۆراوجۆرەکانی ئێران.
دووهەم ڕوانگەی بنەمایی یەکێتیی دیموکراتیکی کوردستان کە هاوپلە و هاوهێڵە لە گەڵ ڕوانگەی یەکەم و دەستەبەری ڕوانگەی یەکم دەکات، بە بنەماگرتنی پرەنسیبە دیموکراتیکەکانە لە دامەزراندنی سیستەمی سیاسی لە ئێراندا کە هەموو ڕەهەندەکانی ژیانی تاک و کۆمەڵ  بگرێتەوە، ڕاستییەکی تاڵ لە جۆری بنچینە کلتووریەکانی دەسەڵاتی سیاسی و ڕوانگە سیاسییەکانی هێز و لایەنە سیاسییەکانی ئێران بوونی هەیە کە کورتبینی و خۆ کەڕکردنێکی بە ئەنقەست هەیە بەرانبەر پرسی نەتەوەکان لە ئێراندا، ئەمجۆرە لە کورتبینیە دەگەڕێتەوە سەر ڕەتکردن و بێباوەڕی بە پرەنسیبە دیموکراتیکەکانی ژیانی هاوبەشی گەلان و قەبووڵ نەکردنی هاوبەشیی سیاسی. یەکێتیی دیموکراتی کوردستان باوەڕی وایە کە دەبێ ئەو شێوە لە کورتبینیە سیاسیە بە نیسبەت پرسی نەتەوەکان و بەشداری و هاوبەشیی سیاسی گەلان و نەتەوەکانی ئێران کۆتایی پێ بێت و بە پیی پرەنسیبە دیموکراتیکیەکانی سەردەم، مافی چارەی خۆ نووسین ببێت بە بنەمای سەرەکی بۆ بەشداریی دڵخوازانە و دیموکراتیکی گەلان و نەتەوەکانی ئێران لە سیستەمێکی کۆماری و فیدراڵ و دیموکراتیکدا.
یەکێکی تر  لە ڕوانگە سیاسیە سەرەکییەکانی یەکێتیی دیموکراتی کوردستان، پرسی بەرگری ڕەوایە کە بۆ بەگژداچوونەوەی هەرجۆرە هەڕەشەیەکی سیستماتیک و ڕێکخراوە کە هەوڵی سڕینەوەی ناسنامە و شووناس و کلتووری گەلان و نەتەوەکان دەدات یان ئەوەی کە مافی چین و توێژە جۆراوجۆرەکانی کۆمەڵگە پشتگوێ دەخات یان هەوڵی سڕکردن و بێبایەخکردنی پرەنسیبە دیموکراتیکییەکانی بەشداریی ڕاستەقینەی گەلان و نەتەوەکانی ئێران دەدات، لێرە دەبێ ئەوە ڕوون بێت کە یەکێتیی دیموکراتیکی کوردستان باوەڕی بە بشێوی و ئاژاوەی ئەمنی نیە بەو شێوەیەی کە تا هەنووکە دەسەڵاتی سیاسی لە ئێراندا هەوڵی داوە درووستی بکات و ئامانجی دیاریکراوی هەبووە کە ڕەوشی هەنووکەی ئێران و بێبەشکردنی گەلانی ونەتەوەکانی ئێران لە بەڕێوەبردنی وڵاتی لێکەوتوەتەوە، دەسەڵاتی ناوەندیی ئێران هەموو کات بە دوای بیانوویەکەوە بووە کە بتوانێت گەلانی ئێران و نەتەوەکانی لە مافەکانیان بێبەش بکات و دەرفەتی پێشکەوتنە کۆمەڵایەتی و سیاسی و کلتووری و ئابووریەکانیان لێ بسێنێتەوە و هەموو هێزی سیستەم بۆ پێشکەوتنی ناوەندی ئێران و شارە فارسی زمانەکان بووە کە شوناسی زاڵی دەسەڵاتی ئێرانن. بۆ جێبەجێکردنی سیاسەتەکانی خۆی، پێویست بوو کە جوگرافیای نەتەوەکانی تری ئێران ئاڵۆز و بشێو و نائەمن بێت و لەو پێناوەشدا هەموو سیاسەتێکی دووژمنکارانەی لە سەر نەتەوەکانی ئێرانی پەیرەو کردووە و  هەوڵیداوە کە ئەو ناوچەگەلە بەرەو ڕەوشێکی ئەمنی و سەربازی بەرێت و لە ڕێگەی لۆژیکی چەک و زمانی هەڕەشەوە دەسەڵاتەکەی بچەسپێنێت خوازیاری ئەوەش بووە کە پەرچەکردارەکانیش لە لایەن نەتەوە بندەستەکانی ئێرانەوە، بە شێوەی توندوتیژی و شەڕ بێت کە باشترین بیانوو بێت بۆ خۆ دەرباز کردن لە پێدانی مافە سیاسی و ئابووری و کلتووری و پێشکەوتنە کۆمەڵایەتییەکانی نەتەوە بندەستەکان و هێشتنەوەیان لە ڕەوشێکی هەمیشە ئەمنیی چەقبەستوودا کە گەشەی سیاسی و ئابووری و کلتووری نەکەن و کۆمەڵگەیەکی ئەدواکەوتوو و خێڵەکی و عەشایری بن. گەرچی بە شێوەی ڕەسمی هەرگیز باس لەو جۆرە ستراتیژە ناوەندگراییە نەکراوە بەڵام کردار و نواندنە سیاسیەکانی دەسەڵاتی سەد ساڵی ڕابردوو لە ئێران، ئەو پەیامەیان بە ڕوونی گەیاندووە کە سیاسەتی فەرمی دەسەڵات لە ئێران بۆ ناوچە سنووریەکان و بۆ جۆگرافیای نەتەوە بندەستەکانی هێشتنەوەیانە لە دۆخێکی ڕاوەستاوەی ئەمنیدا کە گەشەی ئابووری و سیاسی و کلتووری نەکەن و لە ڕوی کۆمەڵایەتییەوە بە ئیمکاناتێکی کەمترەوە بە شێوەی خێڵەکی بە دواکوتوویی لە شارستانییەتی ڕوو لە گەشەی مرۆڤایەتی بمێننەوە.

  یەکێتیی دیموکراتی کوردستان باوەڕی وایە کە دەبێ ئەو دەرفەتانەی کە دەسەڵاتی سیاسیی ئێران بە کاری دێنێت و وەک بیانوو بە دەستیوە دەگرێت، لێی بسەنرێتەوە و  پیلانە ئەمنییەکانی پوچەڵ بکرێنەوە کە سیاسەتە سەرکوتکارییەکانی، قوڕگی دەسەڵات بۆ خۆی بگرێتەوە و لە پێناوەشدا دەبێ هەوڵبدرێت کە داینامۆ و هێزی ئاشتیخوازی و یەکسانیخوازی و پێشکەوتنخوازیی نەتەوەکانی ئێران کە لە سەر بنەمای پرەنسیبە دیموکراتیکەکان و ڕێزگرتن لە ئیرادەی هەمووان، هاوڕا و هاوبۆچوونن، ڕێکبخرێت و بە هاوکاری هەموو گەلانی ئێرانی بە نەتەوەکان و ئایین و مەزهەبەکانیانەوە، لە چوارچێوەی دەرباز بوون لە سیستەمی دینسالار و یەک شوناس و ناوەندگرا، کار و خەبات بۆ جێگیرکردنی سیستەمێکی دیموکراتیک تەوەر و فیدراڵ بکرێت.
ڕەهەندێکی تری بۆچوونە سیاسییەکانی یەکێتیی دیموکراتی کوردستان، پێناسەی نوێی پرسی سیاسییە لە ئێران کە دەبێ کۆماری ئیسلامی ئێران و پێکاهەتەی دەسەڵات لەو وڵاتە خوێندنەوەیەکی جیدی و ڕاستەقینەی بۆ بکرێت کە ئۆپۆزسیۆن بتوانێت لە بەرامبەر ئەو سیستەمەوە باشترین ستراتیژیی بەگژداچوونەوەی سیاسەتەکانی کۆماری ئیسلامی پایەگۆزاری بکات، ئەزموونی نێزیک لە چوار دەیە دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی نیشانی داوە کە ئۆپۆزسیۆن بە شێوەیەکی کلاسیکی خوێندنەوەیان بۆ کۆماری ئیسلامی و پێکهاتە و ستراکتۆری دەسەڵات و  پێگەکانی هێزی ئەو سیستەمە هەیە هەر بۆیە لە ئێستادا نە تەنیا کۆماری ئیسلامی بەڵکوو ئۆپۆزسیۆن بە ئەندێشە و هزر و ئایدیا سیاسی و پرۆگرامە سیاسیەکانیان بەم شێوازەی کە ئێستا هەیانە بوونەتە کێشە و ئاریشە بۆ ئاسۆی گۆڕانکارییەکانی داهاتوو و زیاتر وەک لەمپەر لە بەردەم ڕەوتی دیموکراتیزاسیۆنی داهاتووی وڵات، خۆیان وێنا کردووە، چەند نموونەی وەک:
1- نکۆڵی کردن لە هێزی نوێ و ڕەوتە ئاشکرا و شاراوەکانی نێو کۆمەڵگەی ئێران و نەتەوەکانی تر
2- داننەنان بە مافی چارەی خۆ نووسین و پێکەوە ژیانی دڵخوازانە و ئاشتیانە
3- پشتگوێ خستنی هەوڵە سیاسیەکان بۆ هاوکاری و هاوپەیمانی و خولقاندنی کەشێکی لەبار بۆ بەگژداچوونی کۆماری ئیسلامی
4- پێناسەی دیموکراسی وەک ئەو باوەڕەی کە خۆیان هەیانە بەرامبەر بە پرسە جۆراوجۆرەکان
5- هەبوونی توخمی ڕەگەزپەرەستی و فاشیزمی جۆراوجۆر لە مێنتالیتەی چالاکەکانیان کە کاریگەریی ڕاستەوخۆی لە سەر هزر و بۆچوونە سیاسیەکان داناوە و بووەتە وتمانی زاڵی ئۆپۆزسیۆنی ناوەندگرا 
6- باوەڕ بە خۆ فەرز کردنی ڕووت و ڕەت کردنەوەی هەموو یان بەشێک لە ئۆپۆزسیۆنی تر
7- .....
هەڵسەنگاندنێکی ورد و چاویلکەی وردبینی و تیژبینی ناوێت کە کێشەکان ببینرێت و دەکرێت دەیان نموونەی تر ڕیز بکرێت و بخرێتە بەر باس، وردبینیەکە لێرە بەدواوەیە کە کۆماری ئیسلامی جۆرێکی هاوشێوەی هەمان ئۆپۆزسیۆنی یان ئۆپۆزسیۆن جۆرێک لە هاوشێوەیی کۆماری ئیسلامی دەنوێنێت
خوێندنەوەی ناواقیعی بۆ ستراکتۆر و  پێگەکانی هێزی کۆماری ئیسلامی، کێشەیەکی گەورەیە کە بووەتە یارییەکی مەترسیدار لە سەر مێنتالیتەی خەڵکی ئێران، لەو یارییەدا کۆماری ئیسلامی توانیوویەتی سەرکەوتووانەتر گۆرەپانی یارییەکە بە دەستەوە بگرێت و گوشاری هێرشی لە سەر دیموکراسیخوازانی ئێران بێت کە لە پەراوێزی ڕەوتی گۆڕانکارییەکانەوە بن.
لێرە دەکرێت بە کورتی چەندین خاڵی بنەمایی لە ڕوانگە سیاسیەکانی یەکێتیی دیموکراتی کوردستان ڕیز بکەین:
1- ڕەتکردنەوەی ناوەندگرایی و سەپاندنی دەسەڵاتی یەکدەستی ناوەندی بە سەر هەموو ئێران
2- بەشداریی سیاسی ڕاستەقینەی نەتەوەکانی ئێران لە بەڕێوەبردنی کۆی سیستەمی سیاسی 
3- ڕەتکردنەوەی سیاسەتی ئاسیمیلەی کلتووری نەتەوەکانی ئێران و گۆڕینی زمان و شوناسیان و بەرپەرچدانەوە و هەڵچنینی سیاسەتی دەوڵەت نەتەوەسازی لە ئێران.
4- لابردن و پەرێزگرتن لە سیاسەتی ئەمنیەتی کردنی کوردستان و بیانوو هێنانەوە بۆ سەرمایەگوزاری نەکردن لە کوردستان و تاڵان کردنی سامانی کوردستان
5- ڕەتکردنەوەی هەرجۆرە سیاسەتێکی ئابووریە کە ببێتە هۆی ناءەدالەتیی جوگرافیایی و نایەکسانیی گەشەکردن لە هەمووی ئێراندا
6- ڕەتکردنەوەی هەموو جۆرە سیاسەتێکی دینی و ئایدئۆلۆژیکی لە ئێران دەبێت و خوازیاری سیستەمێکی سیکۆلار و دیموکراتیکە
7- ڕەتکردنەوەی دەستتێوەردان لە ژینگە و شێواندنی ژینگە و خولقاندنی مەترسیەکانی ژیانی داهاتوی نەتەوەکانی ئێران و کاولکردنی وڵات
8- ڕەتکردنەوەی هەرجۆرە سیاسەتێکی ماسکۆلینیستی و پاتریاریکی و دژە ژن لە ئێران و کوردستاندا
9- کەڵکوەرگرتن لە هێز و داینامۆی گەنجان لە بەڕێوەبردنی وڵات و نوێگەرایی و بەردەوامبوون لە ڕەوتی گۆڕانکارییەکانی سەردەم و هاوئاهەنگبوون لە گەڵ گۆڕانکارییەکان کە زۆرینەی کات گەنجان دەیخولقێنن.
10- دژی هەرجۆرە سیاسەتێکی ڕەگەزپەرەستانە و قووڵکردنەوەی جیاوازییەکانی نێوان گەلان و نەتەوەکانە
11- دژی هەرجۆرە سیاسەتێکە کە دەبێتە هۆ خولقاندنی نایەکسانیی کۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابووری و ستەمی چینایەتی و فراوانکردنی مەودای نێوان چینە کۆمەڵایەتییەکان و هەوڵادان بۆ نەهێشتنی مەودای نێوان چینەکان و کەمکردنەوەی جیاوازییە چینایەتییەکان بۆ خولقاندنی کۆمەڵگەیەکی دادپەروەر و سیستەمێکی دادگەر
ئەم خاڵانەی سەرەوە بەشێکن لە ڕوانگەی سیاسیەکانی یەکێتیی دیموکراتی کوردستان کە بە هیوای دەستەبەرکردنیان وەک هێڵی ستراتژیکیی خەبات و چالاکیی سیاسیی خۆی دەستنیشانی کردووە کە لە ناوەڕۆکی هەرکام لەو خاڵانەدا دەیان یاسای دادپەروری و بەربەست بۆ ستەمکاری و هاوئاهەنگبوون لە گەڵ داخوازییە سەردەمییەکان بە بنەما گرتنی پێشکەوتنە زانستی و تەکنۆلۆژییەکانی تێدا جێدەگرێت کە هەمیشە هیوایەکی نوێیە بۆ بەردەوامبوون لە خەبات و تێکۆشان بۆ دەستخستنی مافە ڕەواکانی نەتەوەی کورد و گەلان و نەتەوەکانی تر لە ئێراندا. 
لە كۆتاییشدا ڕوو لە نەتەوەكەمان و جەماوەری خۆشەویستمان دەكەین و بەڵنییان پێدەدەین كە تا دوا هەناسەی ژیانمان خۆمان بەخت دەكەین بۆ سەركەوتنی نەتەوەكەمان و بەرانبەر بەو سیستەمانە ڕادەوەستین كە هەموو ڕەهەندەكانی ژیانی نەتەوەكەمانیان زەوت كردووە و هەناسەی ئازادییان لە وڵاتەكەماندا بەند كردووە . پڕ بە دڵ پیرۆزبایی خۆمان بە بۆنەی چواردەهەمین ساڵڕۆژی دامەزراندنی " یەكێتیی دیموكراتی كوردستان " ئاراستەی هەموو گەلی كورد و جەماوەری خۆشەویستمان دەكەین و هیوادارین ساڵی ئایندەمان ساڵی گەشەسەندن و پڕ دەسكەوت و سەركەوتن بێت بۆ نەتەوەكەمان.
نەسرەوتن تا سەر كەوتن 
بژی كورد ، بژی كوردستان 
یەكێتیی دیموكراتی كوردستان
١٨ی مەی ٢٠١٩ی زایینی
٢٨ی گۆڵانی ١٣٩٨ی هەتاوی



ژماره 62
بڵاوکراوه‌یه‌کی سیاسی گشتییه، ئۆرگانی ڕاگه‌یاندنی یه‌کێتی دیموکراتی کوردستان ده‌ریده‌کات‌
01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12
هه‌وڵ
یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان سەردانی یەکێتیی دیموکراتی کوردستانی کرد
سەرۆکی هاوپەیمانی نیشتمانی پێشوازی لە سکرتێری یەکێتیی دیموکراتی کوردستان کرد.
مافی کۆپی کردن پارێزراوه‌ بۆ سایتی یه‌کێتی دیموکراتی کوردستان 2009 ده‌سپێک l هه‌واڵ l بۆنه‌ و ڕێوڕه‌سم l کۆمیته‌کان l خه‌باتی ئاشتیخوازانه‌ l ئه‌رشیف l ڤیدیۆ l په‌یوه‌ندی